Προβλήματα λόγου και ομιλίας
Αντιζηλία μεταξύ αδελφών
Ψέμα
Πειθαρχία
Προβλήματα διατροφής
Προβλήματα ύπνου
Προβλήματα λόγου
Βρεγμένο κρεβάτι
Αποχωρισμός
Προβλήματα λόγου και ομιλίας:
Ο λόγος αποτελεί μια πολύπλοκη δραστηριότητα. Οι βάσεις του λόγου μπαίνουν από την πρόωρη νηπιακή ηλικία και περνούν από έναν αριθμό σταδίων.
Στην αρχή το παιδί επαναλαμβάνει ορισμένες συλλαβές ενώ αργότερα μιμείται τους ήχους των άλλων ανθρώπων. Η ανάπτυξη της ομιλίας αρχίζει στους 9 περίπου μήνες και συνεχίζεται μέχρι την εφηβεία. Στο δεύτερο έτος το παιδί μπορεί να αρχίσει να συνδυάζει λέξεις. Ανακατεύει ουσιαστικά και ρήματα: «μπαμπάς σπίτι», «κάνει νάνι». Η κατανόηση της ομιλίας δείχνει ότι η ανάπτυξη προχωράει. Πολλά παιδιά ωριμάζουν αργά αλλά με υπομονή και ενθάρρυνση υπάρχει εξέλιξη. Υπάρχουν όμως διάφορα προβλήματα που μπορούν να παρεμβληθούν στην ομαλή ανάπτυξη της ομιλίας, και αφού έχει εξεταστεί πιθανή αναπηρία στην ακοή. Η ροή της ομιλίας είναι δυνατό να ανακοπεί όπως στο τραύλισμα. Το τραύλισμα είναι φυσιολογικό και αναμενόμενο στο στάδιο που το παιδί αρχίζει να μιλά. Μόνον όταν συνεχίζεται ή συνδυάζεται με άλλα προβλήματα θα πρέπει οι γονείς να αναζητήσουν τη βοήθεια κάποιου λογοθεραπευτή. Το παιδί μπορεί ακόμα να παρουσιάσει προβλήματα άρθρωσης, δεν θα μπορεί δηλαδή να προφέρει σωστά τους φθόγγους. Όσο νωρίτερα αντιμετωπίσετε τα προβλήματα της ομιλίας, τόσο περισσότερο θα ωφεληθεί η συνολική ανάπτυξη του παιδιού.
Αντιζηλία μεταξύ αδελφών:
Η αντιζηλία μεταξύ αδελφών είναι φυσιολογική και αναπόφευκτη. Τα παιδιά μέσα από τον ανταγωνισμό γνωρίζονται μεταξύ τους και γνωρίζουν τον εαυτό τους. Ταυτόχρονα μαθαίνουν να νοιάζονται το ένα για το άλλο. Όταν τα παιδιά τσακώνονται, μια κρυφή ενοχή κάνει τους γονείς να πιστεύουν ότι έχουν υποχρέωση να υποστηρίξουν το ένα ή το άλλο παιδί. Έτσι πολλές φορές η κατάσταση μετατρέπεται σε μια τριγωνική σχέση αντιπαλότητας. Το να μάθει λοιπόν κανείς να ζει με τους άλλους μέσα στην οικογένεια είναι σίγουρα μια από τις πιο σημαντικές γνωστικές ευκαιρίες που έχει το παιδί στη ζωή του. Ίσως το σημαντικότερο πράγμα που θα είχατε να του διδάξετε είναι να νιώθει υπεύθυνο για τους άλλους. Αυτό ξεκινάει από τη στιγμή που μαθαίνει να μοιράζεται το κάθε τι με το αδελφάκι του. Προτείνω κάποιες συμβουλές, αν έχετε περισσότερα από ένα μικρά παιδιά. Ανάλογα με την ηλικία του πρώτου παιδιού, αναθέστε του κάποια καθήκοντα σχετικά με το μωρό: να το ταΐσει, να του φέρει τις πάνες, να σας βοηθήσει να το κρατήσετε κ.α. Αν εργάζεστε εκτός σπιτιού, είναι πολύ σημαντικό να προετοιμάζετε την επιστροφή σας κάθε μέρα. Να περιμένετε ότι τα παιδιά θα αποδιοργανωθούν μόλις δρασκελίσετε το κατώφλι της πόρτας και θα ξεκινήσουν έναν απίστευτο καβγά. Ήρεμα, αλλά σταθερά, καθίστε μαζί τους και ρωτήστε τα πώς πέρασαν τη μέρα τους. Αφού κουβεντιάσετε και με τα δυο παιδιά, μπορείτε να ξεκινήσετε τις μικροδουλειές του σπιτιού. Βεβαιωθείτε ότι θα βοηθήσουν κι αυτά. Κανονίστε επίσης να σας μείνει λίγος ελεύθερος χρόνος στο τέλος της ημέρας για το καθένα.
Ψέμα:
Όλα τα τετράχρονα παιδιά λένε ψέματα. Μια ζωηρή φαντασία είναι σημάδι συναισθηματικής υγείας στην ηλικία των τεσσάρων ή πέντε χρονών. Όταν το παιδί λέει ψέματα, πρώτα-πρώτα προσπαθήστε να κατανοήσετε τις περιστάσεις που οδήγησαν στο επεισόδιο. Μη στριμώχνετε το παιδί και μην αντιδράτε υπερβολικά και βίαια. Η ενοχή του παιδιού έρχεται μετά την πράξη και ως αντίδραση στην αναγνώριση της αποδοκιμασίας που δέχτηκε. Αν υπερβάλατε με την κριτική και την τιμωρία που επιβάλατε, ή αν το κατηγορήσατε άδικα για κάτι, παραδεχτείτε το μπροστά στο παιδί. Χρησιμοποιήστε το ως ευκαιρία για να συζητήσετε μαζί του σχετικά με το πόσο σας αναστατώνουν οι ψευτιές του. Εύκολα θα καταλάβετε αν προοδεύσατε στον τομέα αυτό, όταν θα φτάσετε να κουβεντιάζετε με το παιδί σας κάθε μεμονωμένο επεισόδιο και το βοηθάτε να κατανοεί τους λόγους που το οδήγησαν στο να πει ψέματα. Αν το ψέμα επαναλαμβάνεται αδιάκοπα και αν μέρα με τη μέρα γίνεται όλο και πιο πονηρό και όλο και πιο εξωπραγματικό, αναλογιστείτε την πιθανότητα να εξασκείτε υπερβολική πίεση στο παιδί. Αν ανησυχείτε πολύ, ζητήστε βοήθεια από κάποιον ψυχολόγο. Το ψέμα πρέπει να αντιμετωπιστεί, όχι να καταπιεστεί.
Πειθαρχία:
Αμέσως μετά την αγάπη, το σπουδαιότερο δώρο του γονιού προς το παιδί είναι η αίσθηση της πειθαρχίας. Οι περισσότεροι γονείς παραδέχονται ότι είναι πολύ σημαντικό να θέτουν όρια, εντούτοις ένα από τα δυσκολότερα εγχειρήματά τους είναι να βάλουν σε πράξη αυτήν την παραδοχή και μάλιστα με τρόπο σταθερό και αποτελεσματικό. Όταν και οι δυο γονείς δουλεύουν όλη μέρα και λείπουν από το σπίτι, απεχθάνονται να εφαρμόζουν κανόνες πειθαρχίας τις λιγοστές ώρες που βρίσκονται με τα παιδιά τους. Όμως τότε είναι που πολλές φορές τα παιδιά θα δοκιμάσουν την προκλητική τους συμπεριφορά.
Πειθαρχία σημαίνει διδασκαλία, όχι τιμωρία. Χωρίς πειθαρχία, τα παιδιά, ήδη από το δεύτερο έτος, συμπεριφέρονται σαν να είναι κακομαθημένα. Η σταθερή πειθαρχία που αφορά σημαντικά ζητήματα δεν αποτελεί απειλή για την προσωπικότητα του παιδιού. Ίσα-ίσα, είναι μέρος της πορείας του προς την αυτογνωσία. Οι γονείς θα πρέπει να διδάξουν όρια στα παιδιά, χωρίς να επιδεινώνουν την κατάσταση. Για παράδειγμα,
μερικά παιδιά ηλικίας 3 ως 6 ετών σε κάποιο ξέσπασμά τους πετούν ή σπάζουν αντικείμενα. Στο τέλος της ημέρας ή κάποια άλλη στιγμή που είναι πολύ κουρασμένο, το παιδί χάνει τον έλεγχό του. Κατ’αρχήν, δώστε του να καταλάβει ότι αυτό δεν πρέπει να το κάνει-ότι δε θα το αφήσετε να το κάνει όσο περνάει από το χέρι σας. Αγκαλιάστε το και καθήστε κοντά του ώσπου να είναι σε θέση να σας ακούσει. Τότε κουβεντιάστε το λόγο που πιστεύετε ότι θέλησε να το κάνει και δείξτε του ότι ξέρετε καλά πόσο άσχημα αισθάνεται για αυτή την καταστροφική και ανεξέλεγκτη συμπεριφορά του. Διαβεβαιώστε το ότι θα προσπαθήσετε να το βοηθήσετε προτού του ξανασυμβεί. Ρωτήστε το τι νομίζει ότι θα μπορούσε να το σταματήσει. Αν αυτό που προτείνει φέρνει αποτέλεσμα, επαινέστε το ζωηρά. Αυτό βοηθά ιδιαίτερα στην ανάκτηση του αυτοελέγχου.
Προβλήματα διατροφής:
Παρότι οι γονείς θα ήθελαν τα παιδιά τους να απολαμβάνουν το φαγητό, έχουν τις δικές τους απόψεις για το θέμα. Το τάισμα του νηπίου είναι γεμάτο απόρριψη και αρνητισμό εξαιτίας της επιθυμίας του να ανακαλύψει τα όριά σας. Θα θέλει φυσικά αυτό που δεν έχετε μαγειρέψει. Μην το αφήσετε να σας νικήσει-το είδος του φαγητού δεν είναι τόσο σημαντικό, το παιχνίδι όμως είναι. Θα είναι πιο εύκολα τα πράγματα αν θέσετε όρια. Μπορείτε απλά να πείτε: «Αυτό υπάρχει για φαγητό. Αν θέλεις μερέντα, θα σου έχω μια άλλη φορά». Εξάλλου, όταν θα του το δώσετε, δεν θα το θέλει πια, αυτό είναι σίγουρο.
Μέχρι την ηλικία των τεσσάρων ή των πέντε χρονών, αν δεν έχετε μετατρέψει το φαγητό σε πεδίο μάχης, το παιδί θα αρχίσει να δοκιμάζει καινούριες τροφές, να ακολουθεί δηλαδή αυτό που λέμε «πλήρη διατροφή». Τους τρόπους θα τους μάθει μιμούμενο εσάς. Δεν πρόκειται να τους μάθει αν του λέτε: «Κάνε αυτό. Κάνε εκείνο». Θα πρότεινα τα τεθούν σαφή όρια ως προς την ποσότητα της τροφής που μπορεί να φτύσει ή να σκορπίσει στο πάτωμα. Όταν ένα παιδί αυτής της ηλικίας είναι ιδιαίτερα αρνητικό, θα του έδινα μονάχα δύο μπουκιές κάθε φορά. Όταν αρχίσει να τις πασαλείβει στο τραπέζι ή να τις σκορπίζει τριγύρω, σταματήστε το τάισμα. Αφήστε το παιδί ήσυχο μέχρι το επόμενο τάισμα. Μην το ταΐζεται σνακ και πατατάκια ανάμεσα στα γεύματα, αν θέλετε να του διδάξετε κάποια όρια.
Προβλήματα ύπνου:
Κάθε παιδί έχει χαρακτηριστικούς κύκλους ελαφρού και βαρύτερου ύπνου. Όταν δημιουργούνται προβλήματα στον ύπνο, τόσο οι γονείς όσο και το παιδί δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι το παιδί μπορεί να τα αντιμετωπίσει μόνο του. Θεωρώ ότι η ανεξαρτησία της σκέψης και της πράξης είναι ουσιαστικής σημασίας για την παιδική ηλικία. Θα συμβούλευα τους γονείς να θεωρήσουν τον ύπνο ως έναν από τους ευρύτερους τομείς όπου αυτή η ανεξαρτησία μπορεί να διδαχθεί. Στο κάτω-κάτω, το αν ένα παιδί κοιμάται ή όχι με τους γονείς του ίσως δεν είναι τόσο σημαντικό όσο το να μάθει πώς να αντιμετωπίζει τα προβλήματά του και να πετυχαίνει να ανακτά τον ύπνο του μετά από τις φάσεις εγρήγορσης στη διάρκεια της νύχτας. Βεβαιωθείτε ότι συμφωνείτε και οι δύο με το πρόγραμμα. Αν εσείς, οι γονείς, διαφωνείτε μεταξύ σας, το παιδί θα νιώσει την αβεβαιότητά σας. Παρατηρήστε πώς περνάει τη μέρα του το παιδί. Αν το παιδί έχει περάσει τα δύο, ο μεσημεριανός ύπνος μπορεί να καταργηθεί. Έτσι μπορεί να αυξηθεί η ανάγκη του για συνεχόμενο και βαθύ ύπνο τη νύχτα. Βεβαιωθείτε ότι ακολουθείτε μια ξεκούραστη και σωστή τακτική ώρα του ύπνου. Αφήστε το παιδί να μάθει να κοιμάται, όταν το βάζετε στο κρεβάτι. Μην το βάλετε να κοιμηθεί στην αγκαλιά σας. Δώστε του το αγαπημένο του αρκουδάκι ή την πιπίλα του. Να ξέρετε και να το περιμένετε πως τα παιδιά ξυπνούν και κλαίνε κάθε τρεις με τέσσερις ώρες (περίπου στις 10, στις 2 και στις 6 το πρωί). Αφού έχετε προετοιμάσει το παιδί για το πρόγραμμα και έχετε πάρει την απόφαση να το ακολουθήσετε, υποδεχτείτε το ξύπνημά του με όσο γίνεται λιγότερες παρεμβάσεις και ερεθίσματα. Αφού γίνει ανεξάρτητο τη νύχτα, δικαιούται κάθε έπαινο και αναγνώριση από μέρους σας και σίγουρα δεν θα πρέπει να το αμελήσετε.
Προβλήματα λόγου:
Στοιχεία ανάπτυξης της ομιλίας που μπορούν να προσέξουν οι γονείς είναι τα ακόλουθα:
Στους τρεις μήνες το μωρό θα βγάζει άναρθρες κραυγές του τύπου «α-γκού»!
Στους έξι με οκτώ μήνες οι φθόγγοι και οι ρυθμοί της ομιλίας εμπλουτίζονται. Το μωρό συνεχίζει να δοκιμάζει ήχους και προσθέτει κάποια σύμφωνα, κυρίως για να πει «μαμά». Όμως οι λέξεις δεν έχουν ακόμα προσαρτηθεί στο αντίστοιχο πρόσωπο.
Στο χρόνο επάνω το μωρό θα αραδιάζει ένα χείμαρρο ασυνάρτητους φθόγγους, αλλά συνήθως οι λέξεις «μαμά» και «μπαμπά» θα κατευθύνονται στο σωστό πρόσωπο. Μπορεί να ανταποκριθεί σε απλές εντολές, όπως «δώσε μου αυτό».
Στους δεκαπέντε μήνες το μωρό θα συνεχίσει να βγάζει απόλυτα ακατάληπτους ήχους, αλλά παρεμβάλλοντας και κάποιες πραγματικές λέξεις. Η κατανόηση της ομιλίας θα εμπλουτιστεί, δηλαδή θα είναι σε θέση να καταλαβαίνει περισσότερες εντολές.
Στους δεκαοκτώ μήνες το νήπιο πιθανότατα θα πει «μπάλα», θα προφέρει (έστω και στραβά) ονόματα προσώπων με ιδιαίτερη σημασία και λέξεις δράσης, όπως «γεια». Το «ναι» και το «όχι» επίσης είναι σημαντικότατα. Πολλά παιδιά μπορούν να ανταποκριθούν σε διπλές εντολές πράγμα που δείχνει το αυξανόμενο επίπεδο κατανόησης της ομιλίας.
Στο δεύτερο έτος το παιδί μπορεί να αρχίσει να συνδυάζει λέξεις. Ανακατεύει ουσιαστικά και ρήματα: «μπαμπάς σπίτι», «κάνει νάνι». Η κατανόηση της ομιλίας δείχνει ότι η ανάπτυξη προχωράει. Ακόμα και αν τα παιδιά δεν συνδυάζουν λέξεις, η πλούσια και κατάλληλη επικοινωνία μέσω χειρονομιών σημαίνει ότι δεν αργεί η πραγματική ομιλία.
Βρεγμένο κρεβάτι:
Πάνω απ’όλα, είναι στόχος του ίδιου του παιδιού να μείνει στεγνό τη νύχτα, και όχι στόχος των γονιών του. Οι γονείς θα πρέπει με κάποιο τρόπο να καθησυχάσουν την ανυπομονησία τους. Όταν το παιδί είναι έτοιμο, ζητήστε από το παιδί σας να συγκρατήσει τα ούρα του λίγο περισσότερο κατά τη διάρκεια της ημέρας, για να αυξήσει τον έλεγχο της κύστης του. Με την άδεια του παιδιού μπορείτε να το ξυπνάτε πριν πάτε εσείς για ύπνο. Εξηγείστε στο παιδί ότι πολλά παιδάκια αργούν να πάρουν τον έλεγχο στα χέρια τους και ότι θα τα καταφέρει με το δικό του ρυθμό. Προσπαθήστε να μη δημιουργήσετε στο παιδί την αίσθηση της ηττοπάθειας και της αποτυχίας.
Αποχωρισμός:
Και οι δύο γονείς πολλές φορές λυπούνται όταν αφήνουν ένα μικρό παιδί στη φροντίδα κάποιου άλλου. Είναι σημαντικό οι γονείς να μην καταπνίγετε αυτά τα συναισθήματα αλλά να τα αφήνετε να έρθουν στην επιφάνεια με στόχο να τα αντιμετωπίσετε. Αφού αναζητήσετε την καλύτερη φροντίδα για το παιδί σας και βεβαιωθείτε ότι το αφήνετε σε «καλά χέρια», πρέπει να εμπιστευθείτε αυτό το πρόσωπο. Είναι δύσκολο βέβαια! Η πρώτη απομάκρυνση από το σπίτι δεν είναι ποτέ εύκολη. Μεγαλώνοντας τα παιδιά έχουν ανάγκη να συναναστραφούν συνομήλικα παιδιά και να παίξουν. Με τη συναναστροφή έχει πολλές ευκαιρίες να γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό του.
Υπάρχουν κάποιοι τρόποι να διευκολύνετε το μεταβατικό αυτό στάδιο. Προετοιμαστείτε πρώτα εσείς ώστε να αντιμετωπίσετε τα συναισθήματά του. Μιλήστε του για τον αποχωρισμό και για την απόλαυση του παιχνιδιού με άλλα παιδιά. Γνωρίστε του ένα παιδάκι από τον παιδικό σταθμό και κανονίστε να τα πάτε κάπου μαζί. Γνωρίστε του τη δασκάλα του και βεβαιωθείτε ότι το παιδί σας ξέρει πόσο τη συμπαθείτε. Επιτρέψτε του να ξαναγυρίσει σε παλαιότερες μορφές συμπεριφοράς. Πάρτε από το σπίτι και δίνετέ του κάτι που αγαπάει, π.χ. ένα αρκουδάκι, μια φωτογραφία κ.α. Αγκαλιάστε το και βεβαιωθείτε ότι αφού φύγετε, θα υπάρχει κάποιος άλλος δίπλα του, είτε παιδάκι είτε μεγάλος. Φύγετε, μη καθυστερείτε. Όταν το πάρετε στο τέλος της ημέρας, επιτρέψτε του να ξεσπάσει στην αγκαλιά σας. Αγκαλιάστε το ώσπου να ηρεμήσει.
